Yazı
6 yorum

İsveç Nakitsiz Bir Topluma Dönüşüyor

İsveç dünyada en az nakit para kullanan toplum olma yolunda hızla ilerliyor. Yabancı turistler ve genellikle yaşlılar dışında nakit para kullanan sayısı yok denecek kadar az. Marketlerde ve mağazalardaki satışların %95’i kartla yapılıyor ve 2030 yılında nakit para kullanımının tamamen ortadan kalkacağı öngörülüyor. 

Kendimden örnek verirsem; uzun süredir nakit para görmedim ve cüzdanımda da bozuk para dahil olmak üzere kartlar dışında hiç bir şey yok. Hatta geçenlerde yurt dışından gelen bir arkadaşımız ‘İsveç’in kağıt paraları neye benziyor?’ diye sorduğunda hiç birimizin cüzdanından nakit para çıkmadığı için gösteremedik.

İsveç’te taksilerden küçük bakkal dükkanlarına, seyyar fast-food kamyonlarından sahaflara her yerde kartla ödeme yapabiliyorsunuz. Bazı kiliselerde bile kartla bağış yapabildiğiniz elektronik makinaların olduğunu ve bu sayede bağışların arttığını bile duydum. Türkiye’deki alışkanlığın aksine buradaki kartlar hesabınızda bulunan hali hazırdaki parayı kullanmanıza yarayan banka kartları – bir başka deyişle debit kartlar. Böylece kredi kartı borcu gibi anlamsız borçların altına girmeden insanlar hesaplarında ne kadar para varsa onu kullanıyor ve mobil banka uygulamalarıyla para akışını kolayca takip edebiliyorlar. Nakit paraya oranla bu kartların kullanımı o kadar yaygın ki; bazı dükkanların veya tezgahların üzerinde ‘nakit para kabul edilmemektedir’ yazdığını sıklıkla görüyoruz.

Restoran ve kafelerdeki bahşişleri de bu karttan çekebildikleri için, istasyonlarda tren ve tramvay biletleri kartla alınabildiği için, kartlar çok daha hızlı ve pratik olduğu için, yanınızda nakitlerle ağırlık yapmanıza gerek olmadığı için günlük hayatı yalnızca kartlarla halledebilmek çok rahat ve mantıklı.

Bunlar dışında, İsveç’in nakitsiz topluma (cashless society) dönüşüyor olmasının ve halkın %80’inin cebinde nakit para bulunmamasının en önemli sebebi teknolojiyle beraber alışkanlıklarımızın değişiyor olması. Bu ‘nakitsiz’ kültürü açıklayabilmek için bir kaç örnek vereceğim.

İsveç’te yol kenarları ve araba park yerleri gibi arabaların park edecekleri bölgeler çizgiler ve kurallarla belirlenmiş durumda ve bu park yerlerinin hepsi ücretli. O yüzden şehre arabayla gittiğinizde veya bir arkadaş ziyaretine gittiğinizde park ücreti ödeyeceğiniz kesin. Park otomatlarından kalacağınız süreye göre aldığınız, üzerinde park bitiş saati yazan bileti arabanın sol ön camına içeriden yerleştirmeniz gerekiyor. Önceden park otomatları yalnızca bozuk parayla çalışıyorken, şimdi teknolojinin getirdiği kolaylıkla telefonunuza indirdiğiniz bir uygulama ile park ücretinizi ödeyebiliyorsunuz. Bu uygulama sizin plakanıza ve banka hesabınıza otomatik olarak bağlı. Arabayı park ettikten sonra uygulamada doğru park kodunu seçip parkı başlatıyorsunuz, işiniz bitince de yine uygulamadan parkı bitiriyorsunuz. Böylece hem gerçekten park ettiğiniz kadar süre için para ödüyorsunuz, hem de bozuk para denkleştirmeye çalışmıyorsunuz. Üstelik ücreti ödeyip ödemediğinizi kontrol eden görevliler bir tarayıcı ile plakanızı okuyarak sistemde ödemenin başlamış olduğunu kolayca görüyor, ve böylece kağıt ve zaman israfından da kurtulmuş oluyorsunuz. Telefon uygulamasını kullanmayanlar için bu makinalarda kartlarla da ödeme yapılabiliyor. Zamandan tasarruf etmek adına ve zaten çekilen miktarlar çok fazla olmadığı için şifre girmeden, yalnızca kartı okutmak yeterli oluyor.

İsveç’te nakit paraya ihtiyaç duyduğumuz, aklıma gelen tek yer bit pazarlarıydı. Kimsenin nakit parası olmadığı için bit pazarlarının olduğu mahallelerdeki bankamatiklerin önünde o günlerde upuzun kuyruklar olurdu. Teknoloji bu soruna da bir çözüm getirdi. Üç sene önce tanıtımı yapılan Swish adlı mobil uygulama bu sene çok popüler oldu ve artık bit pazarlarında, ikinci el satışlarda, arkadaşlar arası borç ödemelerinde, her gün kullanılan bir uygulama haline geldi.

Swish, bankanızın mobil uygulaması üzerinden hesap numaranıza bağlı olan basit bir akıllı telefon uygulaması. WhatsApp’ın telefon numaralarına mesaj yollaması gibi, telefon numarası sahiplerine para transferi yapabiliyorsunuz. Tabi bunun için karşı tarafın da bu uygulamayı kullanıyor olması gerekiyor. Swish çok popüler hale geldi, bu seneki büyük bit pazarında tüm satıcılar tezgahlarının önlerine Swish numaralarını yazmışlardı. Böylece ödemeyi direk olarak ve nakit para kullanmadan yapmak mümkün oluyordu.

swish_logo_secondary_RGB

Kendi günlük hayatımdan örnek verirsem, en son bu satırları yazmadan 15 dakika önce bir arkadaşıma dün benim için aldığı yemeğin parasını Swish üzerinden yolladım. Arkadaşlarla hep beraber yemeğe gittiğimizde veya bir şeyler satın aldığımızda genellikle aramızdan bir kişi ödemeyi yapıyor (her yerde sorunsuzca herkesin kartından tek tek ayrı çekim yaptıkları halde), daha sonra diğerleri ona ‘Swish atıyor’. Böylece kartla ödeme için bile vakit kaybetmemiş oluyoruz.

Swish o kadar yaygın olarak kullanılıyor ki, bazı mağazalar ve trenlerdeki kafeler bile artık Swish ödemelerini kabul ediyor. İsveç’te 3 milyon 900 bin Swish kullanıcısı varmış. 9 milyonluk nüfusa oranlarsak bu çok ciddi bir sayı. İstatistiklere göre Ocak ayı içerisindeki Swish üzerinden yapılan para transferi 4.800.000.000 İsveç kronuymuş, bu da 1 milyar 600 milyon TL’ye denk geliyor. Swish gün geçtikçe sınırlarını zorluyor ve herkese kolayca kullanılabilen bir uygulamayla ödemelerini rahatça yapma imkanı sunuyor.

6Y6B0652

Bir yandan toplum nakitsiz hale gelirken diğer yandan 30 yıl sonra ilk defa yeni banknotlara ve bozuk paralara geçildi. Bunun sebebi banknotları taklit edilemeyecek şekilde güvenli hale getirmek ve bozuk paraları daha hafif ve çevreye daha duyarlı metallerle üretmek, bunun yanı sıra üretimde harcanan enerjiyi düşürmek ve nikele alerjisi olanlar için önlem almak.

Yeni banknotların üzerindeki resimler de değişti. Artık İsveç paralarında çocuk kitapları yazarı Astrid Lindgren, şair ve besteci Evert Taube, ünlü film yıldızı Greta Garbo, yönetmen Ingmar Bergman, opera sanatçısı Birgit Nilsson ve BM genel sekreteri Dag Hammarskjöld gibi İsveç’li ünlü isimlerin resimleri var.

Ben henüz bu yeni banknotları ve bozuk paraları görmedim, fakat İsveç devlet bankası eski paralar tedavülden kalkana kadar kullanmak üzere bir de akıllı telefon uygulaması yapmış. Bu uygulamayla elinizdeki paraları scan edip o an geçerli olup olmadığını öğrenebiliyor, paraların hikayelerini okuyup dinleyebiliyor, ve yeni ve eski banknotları sıraya dizdiğiniz bir oyun oynayabiliyorsunuz.

20_new_sedel_specimen_fram_900x499px

Teknolojiyle beraber hiç değişmeyeceğini düşündüğümüz alışkanlıklarımız değişiyor ve biz buna sanıldığından çok daha kolay uyum sağlıyoruz. ‘Nakitsiz’ yaşamaya ne kadar alıştığımı başka ülkelerde şaşırarak fark ediyorum. Eminim ki çok yakın bir gelecekte dünyanın her yerinde harcamalarımızı artık ayrılmaz parçamız olan akıllı telefonlardan yapmak mümkün olacak, nakit paralar ise yalnızca çocuklarımıza göstermek için sakladığımız birer anı olarak kalacak.

(Nakit para fotoğrafları İsveç devlet bankasının web sitesinden alınmıştır)

6 Yorum

  1. Toplumsal yaşam tarzının nerelerde olduğunu ve aramızdaki mesafeyi görebiliyoruz böylece ne yazık ki. Yaşam kalitesi adına yaşam tarzlarını da kolaylıkla değiştirebiliyorlar anlaşılan.

    Cevap

    • Kesinlikle! Hic degismez sandigimiz seylerden kolayca vazgeciyoruz, ustelik bunlardan vazgectigimizi geriye donup bakinca fark ediyoruz.

      Cevap

  2. Göteborg tren istasyonunda tuvalet ücretini bile kredi kartı ile ödemiş bir insanım :)))

    Cevap

  3. 16 yıldır nakit kullanmıyorum. Türkiye’de 4 lira için kart kullandığım için markette neredeyse başka bir müşterinin sözlü saldırısına bile uğramışlığım var.Umarım günün birinde herkes sadece kartla alışveriş yapar.:) Bloğunuz harika.Yazmaya devam edin lütfen.Sevgiler…

    Cevap

  4. Güzel bir yazı olmuş Gizem Hanım tebrikler. Burada tabi ki kredi kartı ödemelerinin hızı da önemli kredi kartı ile şifre girerek ödeme yapmak onay beklemek hala çok vakit alıyor. Temassız kartlara insanımız biraz daha ısınırsa ve tv kanalları yalan yanlış haber yapmaya son verirse daha da yaygınlaşacaktır.

    Cevap

Bir cevap yazın

Doldurulması gereken alanlar* ile işaretlenmiştir.